Ornament nomi yöqolgan

Özbekiston mustaqillikka erişişi bilan milliy ipak töqimaçiligi tarixida yangi sahifa oçildi. Özbek usta-töqimaçilari özbek abr matolari tayyorlaşning eng yaxşi anʼnanalarini qayta tiklaşni öz oldilariga maqsad qilib qöydilar.

XX-asrning 90-yillari boşida körilgan çora-tadbirlar şarofati bilan ösimliklardan olinadigan böyoqlar retseptlari, köplab qadimiy matolarning töqiliş texnologiyasi qayta tiklandi, ipak töqimaçiligida ötgan asrlardan beri qöllanib kelingan naqşlar yanada boyitildi. Özbekistonda abr matolari faqat ipak iplardan — nafis ipak matosi (ipak ikat) şaklida, va şuningdek, ipak va paxta iplarni qöşgan holda, asos ipi ipakdan, arqoq ipi esa paxta ipidan töqilgan yarimipak mato (yarimipak ikat) şaklida ham töqiladi.

Bu matolar adras abr matolari, yoki Ğarbda urf bölganidek ikat, deb ataladi. Uşbu matolardagi naqşlar asosan, ösimliknusxa, zoomorf va buyumlar tasviri usulida böladi. Baʼzan antropomorf naqşlar ham qöllanadi. Ösimliknusxa naqşlar — bular yelpiğiçsimon yaproq şakllari, turli gullar, bodom, anor, olma va boşqa ösimliklar tasviridan olingan. Buyumlar şaklini takrorlovçi naqşlar taroq, şamçiroq, piçoq, guldon, tangalar va boşqa buyumlarni tasvirlaydi. Zoomorf mavzudagi naqşlar — jonivorlar, quşlar va sudraluvçilar körinişini uslublaştiriş orqali yaratilib, «qöçqor şoxi», «çayongul», «kapalak nusxa» kabi nomlangan.

Törtinçi avlod hunarmandlaridan biri – usta Nurmuhammad Valiev öz öğillari bilan birgalikda ajdodlarning bu hunarini qayta tiklaşga erişdi. U öz ijodida anʼanalarni zamonaviylik bilan uyğunlaştirişga intiladi. Masalan, matolarni yaratişda u turli usullarni: ipakni eçki yungi bilan birgalikda yoki paxtani jun bilan birgalikda qöllaşga harakat qiladi. Usta ijodidagi öziga xoslik – bir qismi naqşli va bir qismi sidirğa körinişda töqilgan matolardir.

Usta: Nurmuhammad Valiev. Manba: tbc-ornaments.uz