Kungaboqar

Şahar hunarmandçiligining eng yuqori turi zardözlik edi. 19-asr oxiri — 20-asr boşlarida Buxoro zardözlik sanoatining markazi bölgan. Köp irsiy ustalar amir saroyi va zodagonlar uçun kiyim-keçak, otlar uçun körpa-töşak va boşqa köplab buyumlarni tilladan tikganlar. Tikuvçilik uçun asosiy material sifatida mahalliy aholi tomonidan “kalebatun” deb atalgan, ipak ustiga mahkam yigirilgan tilla va kumuş iplar işlatilgan.

Qadim zamonlardan beri Özbekiston hududida ot miniş erkaklar harakatining yagona şakli bölib kelgan, şahar aholisi uçun esa bu ijtimoiy mavqe bölgan. Boy odamlar uçun baxmal körpalar oltin va kumuş iplar bilan bezatilgan. Tilla kaştaçilikning yetakçilari buxorolik ustalar bölib, amir saroyi va zodagonlar uçun kiyim-keçak, otlar uçun körpa-töşak va boşqa köplab mahsulotlarni tilladan tikgan.

“Dauri” körpalari ikki toifaga bölingan. Birinçisi amirning şaxsiy foydalanişi uçun möljallangan “xosagi” (arabçadan şaxsiy, öz degan maʼnoni anglatadi), ikkinçisi “inomi” — amirga nazrlar tarkibiga kiruvçi sovğalardan iborat edi. Yörgak ikki qismdan iborat bölib, nodir bezakli törtburçaklar şaklidagi “honi-zingoh” va ot çöpini berkitib turuvçi trapezoidal qismdan iborat bölgan. Bu amir körpasining kompozitsiyasi “se – gula” (uç gul) deb ataladi.

Uç gul orasiga tikilgan kiçik medalyonlar «kungabokar» dastlab boşqaça nomlangan, ammo vaqt ötişi bilan ular qadimiy semantikasini yöqotib, naqşning biror bir narsaga öxşaşligi zardözlar uyuşmasi bilan boğliq yangi ma’noga ega bölgan. Ehtimol, naqş aylana markazida olti burçakli yulduzli astral naqş bölgan.

Islom madaniyatida ikkita teng qirrali uçburçakning superpozitsiyasidan hosil bölgan yulduz “Sulaymon muhri” – “muhri Sulaymon” nomi bilan maşhur. Şarq xalq şoirlari Sulaymon muhrini qudrat ramzi sifatida kuylaganlar. Bu körpaning hokimiyat vakili amirga tegişli bölganligi ham buni tasdiqlaydi.

Manba: tbc-ornaments.uz