Yulduz

Oqenli gilami bir uruğdan tarqalgan özbek elatlari (qönğirotlar, laqaylar)ga xos anʼanalarni ifodalaydi. Oqenli gilam töqiş texnikasidagi öziga xoslik – töqimaçilik dastgohi va qölda kaşta tikiş uslubining uyğunlaşuvida. Kaşta naqşlari gilamning asosan oç tusli sidirğa qismiga tikilgan, matoli qismi esa odatda töq jigarrang yoki töq qizil rangda bölgan. Аlohida bölaklardan tayyorlanadigan tuksiz gilamlarning enini belgilaşda qönğirotlar xuddi boşqa yarimötroq elatlar kabi «en» degan terminni işlatişgan, bu gilamning qay darajada kengligini bildiradi. Bir en bitta bölakning kengligiga teng bölgan, gilam nomi ham şu ölçov tuşunçasidan olingan.

Oqenli gilamlarning naqşlari girihiy (geometrik), zoomorf (jonivorlar şakllari) va kamdan-kam ösimliknusxa şaklda böladi. Girihiy şakllar sodda, kesilgan çiziqlardan tuzilgan zinali romblar, W va S-simon şakllar, sakkizqirrali yulduzlar, uçburçaklar, tabiiy va astral kuçlar timsollari – xoçlar, törtburçaklar, kesişgan çiziqlar şaklidagi naqşlardan iborat. Qönğirotlar xuddi boşqa elatlar kabi tez-tez bir joydan boşqa joyga köçib yurişgan va şu sababli ularning turar-joylari mobillaşgan, yaʼni örnatib, yana yiğiştiriş mumkin bölgan ötovlardan iborat bölgan. Qönğirotlar laqaylar avvallari köçiş paytida hamişa osmondagi yulduzlar, kun çiqiş va kun botar taraflarga qarab yöl topganlar. Samoviy jismlar bilan doimiy boğliqlik anʼanaviy töqimaçilik, jumladan gilamdözlik buyumlariga ham taʼsir körsatgan. Gilamdöz ayollar juldiz (yulduz) deb ataydigan sakkizqirrali uşbu naqş ham bunga misol böla oladi.

Manba: tbc-ornaments.uz